Zoersel uitgelicht

Zoersel Dorp – Bewoning uit de ijzertijd en volle middeleeuwen

Naar aanleiding van de herinrichting van de percelen aan Dorp 50-64 te Zoersel is in april 2013 een vlakdekkend onderzoek uitgevoerd. De verwachting naar aanleiding van het vooronderzoek is ruimschoots ingelost met het aantreffen van een uitzonderlijk goed bewaarde huisplattegrond uit de volle middeleeuwen. Onverwacht is de aanwezigheid van diverse bewoningssporen uit de ijzertijd, waaronder een Haps-woonhuis, verschillende bijgebouwen en een waterput.

Zoersel 1

 

Uit de volle middeleeuwen is een gaaf bewaarde plattegrond van een bootvormig woonstalhuis aangetroffen. Op basis van de typologie en het vondstmateriaal blijkt het om een laat exemplaar te gaan, uit het begin van de 13de eeuw. Opmerkelijk bij deze plattegrond is dat ook de dienstingang is aangetroffen, waar de kar werd ingeduwd voor het in en uitladen van goederen. Het woonhuis behoort samen met een stal of schuur en enkele kuilen met artisanale functies tot een type erf dat reeds vaker is geattesteerd in het Maas-Demer-Scheldegebied. Andere bijgebouwen en de waterput kunnen worden verwacht op de aanpalende percelen. De nederzetting is naar volmiddeleeuwse gewoonte ingeplant op een microlaagte van het toenmalige landschap. Deze lagere gronden waren immers ongeschikt voor akkerbouw en werden bijgevolg gebruikt voor de inplanting van de woonplaats.

Het middeleeuwse erf van Zoersel Dorp past mooi binnen het historisch kader van de oorsprong van Surcele in 1240. Mogelijk is hier sprake van een Einzelhof, waarbij de zure en onvruchtbare gronden van Zoersel door bevolkingsdruk en schaarste aan landbouwgrond in ontginning worden genomen.

Uit de ijzertijd zijn naast een deel van een woonhuis ook enkele opslagstructuurtjes en een waterput aangetroffen. Het is niet duidelijk of er voor deze periode sprake is van een erf of nederzetting. De relatie tussen de gevonden structuren valt immers niet te achterhalen en de gelijktijdigheid is relatief. Het voorkomen van dit type woonhuis (Haps-type) binnen het Maas-Demer-Scheldegebied past binnen het reeds gekende verspreidingsgebied van dergelijke plattegronden. De kennis van het ijzertijdlandschap in de ruime regio van Zoersel heeft in ieder geval een start genomen met de recente vondst van een grafveld te Zoersel Graffendonk en de bewoning te Zoersel Dorp.

De ijzertijdwaterput, die duidelijk op drie verschillende tijdstippen in gebruik is geweest, heeft twee opmerkelijke vondsten opgeleverd. Helemaal onderin één van de oudste gebruiksfasen zijn namelijk twee laddertjes aangetroffen. Vermoedelijk zijn deze gebruikt bij het uitgraven van de waterput en zijn ze achtergelaten toen de put af was. Dergelijke trapjes worden slechts zelden aangetroffen en men kan spreken van een uitzonderlijke vondst.

Zoersel 2

 

Tenslotte werd in de bouwvoor een Duitse helm gevonden. Het gaat om een helm van het type M16, ontwikkeld in de Eerste Wereldoorlog. De helm bleef onder Duitse soldaten in gebruik tot in de Tweede Wereldoorlog. De typische karakteristieken zijn de aanwezigheid van twee “horens” ter bevestiging van een extra metalen beschermingsplaat en de twee bevestigingshaakjes voor de kinriem. De helm in Zoersel kan samen met een gevonden kogelhuls in de periode 1940-1943 worden gedateerd.

Zoersel 3